iThink.pl - dziennikarstwo i publicystyka

Temat seksualności człowieka to w dzisiejszym świecie temat „dyżurny” – myśl przewodnia dzieł literackich, filmowych, plastycznych, naczelny problem dotyczący gwiazd i idoli młodzieżowych, ale także towar i czynnik reklamowy. To, co przez wieki było społecznym tabu, staje się zjawiskiem jawnym i pierwszoplanowym. Wiąże się z tym olbrzymi chaos informacyjny – różne autorytety, mniej lub bardziej fachowe, udzielają porad i odpowiedzi na pytania dręczące młodych, i nie tylko młodych, ludzi. Równocześnie w środkach masowego przekazu otrzymujemy często specyficzny obraz ludzkiej seksualności. Znajdujemy tam wizję miłości dwojga ludzi niejednokrotnie zawężoną do współżycia seksualnego, a samo współżycie seksualne do atrakcyjnej reklamowej rozrywki. Ten nierealny świat mediów staje się bardzo często wzorcem zachowań w realnym życiu.
Jak się odnaleźć w tym chaosie?

Pewnie nie każdy wie, że zdrowie seksualne również u osób po urazie rdzenia kręgowego może mieć wpływ na wiele innych obszarów ich zdrowia i samopoczucia. Większa wiedza na temat zdrowia seksualnego może być pierwszym krokiem w kierunku odzyskania dobrego samopoczucia, poprawy jakości życia i ponownego czerpania radości z życia erotycznego także po urazie rdzenia kręgowego.
Osoby po urazie rdzenia kręgowego wraz z utratą sprawności fizycznej nie utraciły zdolności odczuwania i przeżywania i nie różnią się pod tym względem od ludzi ,,zdrowych'', mają takie same potrzeby, pragnienia i problemy, a jedynie mają trudności z ich realizacją przez obiektywny fakt swej niepełnej sprawności. Czy istnieją zatem powody, aby w sposób szczególny podchodzić do tych problemów, bądź to przez ich marginalizowanie, bądź też uwypuklanie ponad stan rzeczywisty?
Podstawową potrzebą istoty ludzkiej jest pragnienie relacji z innymi ludźmi poprzez świadomość ciała. Im jest ona pełniejsza w doznania zmysłowe i emocjonalne, tym bardziej jesteśmy zdolni do nawiązywania głębokiej łączności z ludźmi.

SEKSUALNOŚĆ
1. płeć i poczucie płci (psychologiczna, a w także "społeczna" czyli gender w obszarze życia seksualnego) i poczucie własnej atrakcyjności seksualnej
2. życie seksualne "od pocałunku do stosunku" (jak mówi Sokoluk - pionier nowoczesnej edukacji szkolnej dzieci i młodzieży, w Polsce).

Seksualność to określenie siebie jako kobiety lub mężczyzny. Jest czymś intymnym z natury rzeczy, czyli osobistym i prywatnym. Jest wyrażana poprzez fizyczną i emocjonalną bliskość. Większości osób wydaje się, że życie seksualne to sposób na wyrażenie fizycznej intymności. Jednak, jest czymś więcej niż zbliżeniem seksualnym. Trzymanie się za ręce, przytulanie się i całowanie to dobre przykłady aby wyrazić fizyczną intymność. Natomiast intymność emocjonalna to więcej niż uczucia płynące z kontaktu fizycznego. Może być połączeniem samozadowolenia, wiary w siebie i poczucia własnej wartości. Może być także poczuciem wiary w innego człowieka oraz chęcią do podzielenia się z nim własnymi myślami i odczuciami.

Życie seksualne człowieka można rozpatrywać z różnych naukowo punktów widzenia: ze stanowiska socjologii, etyki (ta ostatnia jest chyba najstarszą z nauk zajmujących się życiem seksualnym człowieka); zajmuje się tymi sprawami również fizjologia wyższych czynności nerwowych. Z biologicznego czy właśnie fizjologicznego punktu widzenia seksualizm ludzki jest funkcją organizmu jak wszystkie inne procesy życiowe. W gruncie rzeczy jednak człowiek buntuje się przeciwko sprowadzaniu jego życia seksualnego do spraw czysto fizjologicznych - i słusznie, bo gdyby się z tym zgodzić i znaczyłoby to, że sytuacją człowieka nie jest inna aniżeli bliskich mu skądinąd zwierząt. A przecież człowiek w życie seksualne angażuje swoją świadomość i włącza w nie swoją bogatą uczuciowość. To złączenie życia seksualnego z uczuciowością i włączenie w świadomość świadczy o tym, że życie to stanowi pewną formę stosunku człowieka do rzeczywistości, a nawet, że jest ono formą twórczości, jest sposobem wypowiadania się człowieka, językiem miłości między mężczyzną i kobietą.

Psychologia rozwoju seksualnego jest trudną dziedziną badań. Wczesne okresy dojrzewania seksualnego dziecka są nieuchwytne dla badań czy obserwacji, tym bardziej że wychowanie uczy od najwcześniejszych lat tłumić zachowania seksualne. Również słowna informacja o przeżyciach dziecka nie jest dostępna, ponieważ dziecko, jak zresztą i młodzież, nie dysponuje językiem, którym mogłoby tej informacji udzielić. Tymczasem właśnie od przebiegu dojrzewania seksualnego człowieka zależy jego przyszły los właśnie jego wolność lub brak wolności w sferze seksualnej. Już choćby dlatego warto poznać podstawowe dane o ludzkim dojrzewaniu seksualnym i o prawach, które rządzą jego przebiegiem, decydującym o dalszych losach życia uczuciowego i seksualnego człowieka.
od przebiegu dojrzewania seksualnego człowieka zależy jego przyszły los właśnie jego wolność lub brak wolności w sferze seksualnej. Już choćby dlatego warto poznać podstawowe dane o ludzkim dojrzewaniu seksualnym i o prawach, które rządzą jego przebiegiem, decydującym o dalszych losach życia uczuciowego i seksualnego człowieka.
Przebieg dojrzewania i pierwsze doświadczenia seksualne mają ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju człowieka.

Fizjologia wyższych czynności nerwowych odkryła prawo rządzące życiem odruchowym, które nazwano prawem pierwszych połączeń, czyli "wdrukowania". Prawo to stwierdza, że każde przeżycie pierwsze staje się jakby przeżyciem modelowym, trwałym, nie do wymazania. Obserwujemy to w różnych dziedzinach życia. Na przykład, jeżeli małe dziecko znajdzie się w sytuacji budzącej lęk i pod wpływem tego lęku pierwszy raz w życiu podejmuje agresję (która może przejawiać się różnie: jako bicie, kopanie, plucie czy wrzask), ten pierwszy gest agresywny utrwala się i zawsze w momentach lęku i agresji dziecko powtarzać będzie ten sam gest, nie zdając sobie z tego sprawy. Reakcja utrwalona jest prawie nie do wygaszenia; wiedzą coś o tym rodzice usiłujący zwalczyć jakieś niepożądane gesty dziecięce.
Zasada pierwszych połączeń szczególnie dotyczy życia seksualnego. Pierwszy stosunek seksualny staje się modelem późniejszych zachowań seksualnych, tym bardziej że jest to działanie odruchowe, o ogromnym natężeniu odczuwania i zawężające poważnie udział świadomości. Ktoś, kto za pierwszym razem zachował się brutalnie wobec swej partnerki, może mieć tendencję do brutalności w całym życiu seksualnym. Pierwszy partner staje się w pewnym sensie wzorem partnerstwa, a pierwszy stosunek modelem stale w przyszłości powielanym. Deprawacja w dziedzinie życia erotycznego właśnie na tym polega: poszukiwanie wciąż na nowo, z różnymi partnerami, pierwszego najsilniejszego przeżycia. A ponieważ życiem seksualnym rządzi zasada zmęczenia, każde dalsze przeżycie jest bledsze niż poprzednie, pozostawiając rozczarowanie i tęsknotę do intensywności pierwszych przeżyć.
Wracając do zasady pierwszych połączeń należy przypomnieć o drugiej bardzo ważnej zasadzie: powstający stereotyp zachowania seksualnego zależy w znacznym stopniu od tego, w jakiej fazie rozwoju, w jakim stopniu dojrzałości człowieka powstało owo pierwsze modelowe zachowanie się czy przeżycie. Inicjacja seksualna (to termin określający pierwsze przeżycie seksualne) utrwala człowieka na tym poziomie rozwoju psychoseksualnego, na którym została podjęta.

Źródeł przeżyć seksualnych i skutków psychologicznych nie można rozpatrywać w oderwaniu od wieku, płci, stanu zdrowia, a przede wszystkim od fizycznej sprawności człowieka. Nie można rozpatrywać tak ważnej sfery życia każdego człowieka dotykając tylko jednej dziedziny jego życia. Powstanie problemów w życiu erotycznym oraz ich rozwiązywanie uwarunkowane jest nie tylko aspektem fizycznym, lecz bardziej psychologicznym, przede wszystkim właściwościami i funkcjonowaniem osobowości człowieka, którego organizm jest mniej sprawny fizycznie. Nie można tu pominąć również doświadczenia w różnych dziedzinach życia, a szczególnie w kontaktach międzyludzkich. To, w jaki sposób osoba z niepełnosprawnością realizuje siebie w nauce, pracy, w jaki sposób rozwiązuje problemy swojego życia erotycznego zależy w dużej mierze od czynników psychologicznych i społecznych.

W zależności od rodzaju i stopnia niepełnej sprawności możemy mieć do czynienia z różnego rodzaju ograniczeniami w seksualnym funkcjonowaniu człowieka i wynikającymi z tego problemami. Dlatego należy odwołać się do jego holistycznej i biopsychospołecznej perspektywy u każdej istoty społecznej jaką jest rwnież osoba po urazie rdzenia kręgowego.

Jednakże bez względu na pełną lub ograniczoną sprawność psychofizyczną człowieka, szczególną role w życiu erotycznym odgrywają:
pojęcie o sobie, samoocena i wartościowanie swojej płciowości (mężczyzny, kobiety);
postawa wobec siebie, swojej niepełnosprawności,
postaw wobec osób innej płci, innych ludzi w ogóle,
oczekiwania i antycypacja zachowań innych ludzi,
osobowość człowieka, jego funkcjonowanie w różnych aspektach i sytuacjach, kształtowanie przekonań i umiejętności w procesie wychowania, nauczania.

Osoba po urazie rdzenia kręgowego do obrazu siebie, swoich możliwości i ograniczeń, włącza swoją seksualność i role, jakie pojawiają się w związku z płcią, co wiąże się z pełnieniem funkcji małżonka, rodzica i partnera seksualnego. To, w jaki sposób osoba z niepełnosprawnością podejmuje lub nie, działania w sferze życia erotycznego zależy od pojęcia o sobie, swojej niepełnej sprawności, od swoich ograniczeń i możliwości.
Pojęcie o swojej seksualności kształtuje się w rezultacie społecznej interakcji, wpływu wychowania, postaw i zachowań innych osób, szczególnie bliskich. Najbliższe środowisko dostarcza człowiekowi już od wczesnego dzieciństwa określone standardy, wzorce i modele zachowań w różnych aspektach życia, także w sferze seksualnej. W jaki sposób środowisko społeczne szeroko i wąsko rozumiane spostrzega osobę z niepełnosprawością, jakie przypisuje jej ograniczenia, potrzeby i możliwości, jakie wyznacza jej role i wzory zachowania, wpływa nie tylko na pojecie o sobie, ale także na optymalizację lub minimalizacje swoich osiągnięć. Osoba z niepełnosprawnością przyjmując wyidealizowane standardy obejmujące sferę seksualną człowieka, naraża się na problemy emocjonalno-sekasualne. Dokonuje porównań swoich możliwości i ograniczeń z takimi społecznymi wzorcami, co wcześniej czy później skutkuje obniżoną samooceną.
Centralne miejsce w pojęciu o sobie zajmuje poczucie własnej wartości. To, co decyduje o poczuciu własnej wartości zamyka się w różnicy, jaka pojawia się pomiędzy idealnym obrazem własnej osoby, a realnym, uświadomionym. Sama niepełna sprawność jest tu na tyle kluczowym aspektem osoby, że może mniej lub bardziej znacząco wpływać na odchylenie w obrazie siebie. Sama seksualność jest na tyle poważnym aspektem życia, że wpływa na percepcję faktów, sytuacji i nadaje im wartość. Innym aspektem oceny własnej wartości jest sposób zaspokajania potrzeb, w tym potrzeby seksualnej.
Przyjmując za zasadniczą sprawę koncepcję siebie jako osoby wartościowej, aczkolwiek z niepełnosprawnością musimy pamiętać, że samoocena i poczucie wartości zależy w dużej mierze przede wszystkim od obranego przez osobę z niepełnosprawnością punktu odniesienia dla własnych wartości. Chodzi tu o jej osobisty wzór człowieka z jego aspektem seksualnym włącznie oraz w jaki akceptowany sposób zaspokaja potrzebę seksualną.
Realistyczna ocena własnych możliwości i ograniczeń, akceptacja swojej zależności od innych w zaspokajaniu swojej potrzeby seksualnej, bez obniżania poczucia własnej wartości leży u podstaw rehabilitacji psychicznej i fizycznej.
Wygląd ciała to ważny element dostosowania się do nowej sytuacji kobiet po urazie rdzenia, ponieważ ich odczucia maja duży wpływ na pociąg seksualny i życie seksualne. Jest rzeczą naturalną, że istnieje potrzeba czasu, aby kobieta po urazie rdzenia mogła zaakceptować swoje ciało. Jeśli nie miała kłopotów z akceptacja siebie przed wypadkiem, po wypadku łatwiej się jest jej dostosować do nowej sytuacji. Jeżeli kobieta uważa się za atrakcyjną, łatwiej jej uwierzyć, że inni też tak uważają. Jeżeli natomiast nie wierzyła w siebie przed urazem, trudniej jej uwierzyć, że po wypadku jest atrakcyjna seksualnie. Trudno jej będzie z przystosowaniem się do sytuacji i będzie unikać zbliżeń z potencjalnym partnerem.
Z akceptacją siebie wiąże się przyjęcie bardziej realnego modelu własnej osoby, sposobów zachowań seksualnych, zaspokajających potrzeby życia erotycznego człowieka. Potrzeba seksualna powinna być w pełni uznana i zaspokajana jako coś najbardziej naturalnego nie tylko przez partnera, rodzinę, ale przez środowisko.Seksualność u osób po urazie rdzenia kręgowego niekoniecznie musi się zmienić na gorsze jak niektórzy twierdzą.

Popularne obawy związane z życiem seksualnym u osób po urazie rdzenia kręgowego;
"Wypadki" z pęcherzem
"Wypadki" z wypróżnieniem
Niemożność zaspokojenia partnera/ki
Poczucie nieatrakcyjności
To, że inni znajdują mnie nieatrakcyjną/ego
Nie odczuwanie satysfakcji osobistej
Przygotowania to zbyt duży kłopot
Skrzywdzenie siebie
Utrata zainteresowania
Nie zadawalające metody współżycia .

Kontrola nad pęcherzem jest powszechną obawą kobiet po urazie, które rozpoczynają współżycie. Jest wiele metod, aby ustrzec się od niespodziewanych "wypadków" z pęcherzem. Po pierwsze kobiety, które planują zbliżenie powinny ograniczyć spożywanie płynów. Picie dużej ilości płynów powoduje szybszą produkcję moczu i tym samym szybsze wypełnienie się pęcherza. Kobiety, które używają cewników do pęcherza powinny opróżnić pęcherz przed stosunkiem. Mają też obawy co zrobić z "foleyem" czyli cewnikiem. Foley można pozostawić na czas stosunku, ponieważ ujście cewki moczowej jest położone powyżej wejścia do pochwy. Jeśli cewnik zostanie pieczołowicie przyklejony do uda lub brzucha tak, aby nie było możliwe jego wyciągnięcie lub zaczepienie, nie powinien przeszkadzać w zbliżeniu. Kobiety mają opcje usunięcia cewnika przed stosunkiem, ale należy go prawidłowo założyć zaraz po.
Kontrola nad jelitami to następna obawa u osób po urazie rdzenia kręgowego. Najlepszym sposobem na uniknięcie przykrych niespodzianek to kontrola nad wypróżnieniami. Osoby szczeglnie z zaburzonymi funkcjami fizjologicznymi powinny wytrenować swój własny plan wypróżnień, łatwiej o zapanowanie nad niespodziewanymi wypadkami. Może pomóc opróżnienie jelit i ograniczenie posiłków przed planowanym zbliżeniem.
Seksualna satysfakcja może być problemem dla niektórych kobiet po urazie rdzenia kręgowego, które zastanawiają się, czy mogą być zaspokojone, lub czy mogą zaspokoić partnera. Te obawy wynikają przede wszystkim z braku wiedzy na temat dostępnych metod o osiąganiu satysfakcji. Niektóre kobiety mogą znaleźć pomocne samo-poznawanie siebie. Może to pomóc w zidentyfikowaniu wrażliwych części ciała, ale również może poprawić pewność siebie w swoje możliwości w dawaniu i odczuwaniu przyjemności.
Dysrefleksja Autonomiczna może być zagrożeniem życia u kobiet z urazami T-6 i powyżej. Normalnie przy zbliżeniu występuje podwyższone ciśnienie krwi, co jest oznaką AD, należy więc zwracać baczna uwagę na inne symptomy takie jak nieregularne bicie serca, zaczerwienienie twarzy, ból głowy, zatkanie zatok, dreszcze, gorączkę, zaburzenia w widzeniu, lub pocenie się powyżej miejsca uszkodzenia. Kobiety które zauważą kilka z tych oznak AD podczas współżycia, powinny natychmiast je przerwać. Jeśli objawy nie ustąpią, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem!

Słowne i fizyczne znęcanie się jest czasem niefortunną rzeczywistością w niektórych związkach. Większe ryzyko w znalezieniu się w takim związku mają osoby, które mają niskie mniemanie o sobie. Osoby, które znalazły się w takim związku mogą porozmawiać o tym z przyjaciółmi, rodziną, lekarzem lub księdzem aby znaleźć pomoc w wydostaniu się z niego.

Dysfunkcje seksualne u kobiet zyskuje coraz większe zainteresowanie w środowisku lekarskim i może być powodem do zmartwień u kobiet po urazie rdzenia. Wiele tych problemów wynika z niechęci do współżycia lub braku odczucia satysfakcji. Jest możliwe leczenie w tym kierunku, więc w cele poprawy życia seksualnego rozmowa z lekarzem byłaby wskazana.

Dla kobiety normalne podniecenie seksualne objawia się przez nawilżenie pochwy, powiększenie się łechtaczki, zwiększenie pracy serca, przyśpieszone oddychanie i zwiększone ciśnienie krwi. To są typowe objawy jakie zachodzą po pobudzeniu seksualnym psychicznym i fizycznym. Pobudzenie psychiczne to stymulujące myśli, odruch, natomiast fizyczne to na przykład dotyk czy pocałunek.
Chociaż kobieta po urazie rdzenia może współżyć, to sposób jej odczuwania i odruchów zależy w dużej mierze od rodzaju i wysokości urazu rdzenia. Większość kobiet po urazie ma zachowaną fizyczną zdolność do współżycia, lecz może utracić psychiczne odruchy. Jakkolwiek kobiety które mają czucie na wysokości tali (T11) i na wysokości ud (L-2) mają większą zdolność do odczuwania bodźców seksualnych.
U niektórych kobiet największy znaczący wpływ urazu na współżycie seksualne ma brak wydzieliny w pochwie. Wydzielina ta pomaga w łatwiejszej penetracji, a jej brak powoduje uszkodzenia i ból podczas współżycia. Można jednak zastosować preparaty zastępujące naturalną wydzielinę pochwy na bazie wody. Nie należy nigdy stosować nawilżaczy na bazie oleju.
Większość kobiet po urazie traci częściowo lub całkowicie czucie w pochwie i kontrolę nad mięśniami. Utrata czucia w pochwie powoduje, że odczucia fizyczne u kobiet po urazie są inne niż u zdrowych. Utrata kontroli nad mięśniami uniemożliwia kurczeniu się mięśni pochwy i w rezultacie mniejszą zdolność pobudzania podczas stosunku. Można to poprawić poprzez stosowanie różnych pozycji przy współżyciu
Podniecenie seksualne jest procesem stymulacji i przygotowaniem do współżycia. Niektóre kobiety po urazie mogą mieć trudności ze zidentyfikowaniem miejsc erogennych. Niektóre mogą wymagać dłuższej gry wstępnej aby móc się pobudzić.
Kobiety po urazie rdzenia mogą same lub razem z partnerem odnaleźć miejsca erogenne. Mogą eksperymentować używając dotyku lub wibratora aby je odnaleźć. Może pomóc wiedza co pobudza inne kobiety.
Orgazm to intensywne odczucie przyjemności podczas szczytowania pobudzenia seksualnego. Ponieważ orgazmy różnią się rodzajem i intensywnością u wszystkich kobiet, trudno jest stwierdzić, czy uraz rdzenia kręgowego ma jakikolwiek wpływ na zdolność osiągania orgazmu.Odczucia związane z orgazmem, które zachodzą podczas współżycia, oraz uczucie rozluźnienia po orgazmie są podobne u kobiet zdrowych i po urazie rdzenia. Niektóre kobiety, włączając w to kobiety po urazie, stwierdzały wystąpienie orgazmu po stymulacji piersi i górnej części ciała. Niewątpliwie są to odczucia indywidualne.
Płodność jest punktem zainteresowania kobiet po urazie, które znajdują się w wieku odpowiednim do urodzenia dziecka. Normalną rzeczą jest zatrzymanie się na krótki czas cyklu menstruacyjnego po urazie rdzenia, jako traumatycznym przeżyciu. Taka przerwa może trwać aż do 6 miesięcy zanim miesiączkowanie powróci. Jednak możliwość zajścia w ciążę nie jest zaburzona, kiedy ich cykl menstruacyjny ureguluje się zarówno u tertaplegiczek jak i u paraplegiczek.
Kobiety, które obawiają się podjąć współżycie seksualne, muszą zrozumieć źródło swoich obaw. Jest rzeczą naturalną, że kobiety świeżo po urazie muszą mieć trochę czasu aby zaakceptować swoje ciało, ale te które ukrywają swoje uczucia i dyskomfort muszą zidentyfikować swoje problemy i zacząć rozwiązywać je.

Seksualne doświadczenia mogą pomóc partnerom zwiększyć doznania fizyczne. Celem jest znalezienie sposobu współżycia, który był by interesujący i zadowalający dla obu stron. W miarę upływu czasu pary mogą wypracować różne metody które pozwolą na dawanie i przeżywane fizycznej przyjemności. Niektórzy mogą stwierdzić, że metody, które im odpowiadają najbardziej, to takie same jak przed wypadkiem. Jednakże używanie " starych " metod może nie dawać zaspokojenia. Można zacząć swoje poszukiwania od normalnych pocałunków, przytulenia i dotykania. W miarę odczuwania przyjemności mogą także próbować stymulacji seksualnej, seksu oralnego, seksu analnego lub innych metod zbliżenia intymnego.
Być może pary będą musiały wypróbować różne pozycje seksualne, aby znaleźć pozycję, która da im największy komfort podczas zbliżenia. Może to być konieczne ze względu na spastykę lub ból towarzyszący współżyciu. Jeżeli spastyka lub ból jest problemem, należy porozmawiać z lekarzem, który zaleci odpowiednie leczenie.
Na ogół potrzeba seksualna skojarzona jest z potrzebą miłości, przynależności i w związku z tym małżeństwa i założenia rodziny. Znalezienie odpowiedniego partnera, zwłaszcza w przypadku ciężkiej niepełnosprawności jest sprawą ważną, a zarazem bardzo skomplikowaną. To, co zdecydowanie powinno dominować w takim związku nie zamyka się w atrakcyjności fizycznej, a przede wszystkim psychicznej, osobowościowej. Pod tym względem nie ma istotnej różnicy pomiędzy osobami zdrowymi i po urazie rdzenia kręgowego. Zawsze chodzi tu o wzajemne zaspokojenie potrzeby emocjonalnej, seksualnej, wzajemnego porozumienia się. Gwarantem pełnego porozumienia oraz satysfakcji emocjonalnej i seksualnej jest wzajemna akceptacja siebie jako jednostki ludzkiej ze wszystkimi zaletami i niedostatkami. Na drugim planie znajduje się niepełna sprawność. Ważne jest, czy i jakie wartości, które reprezentuje osoba z niepełnosprawnością odpowiadają drugiej osobie, czy braki lub defekty są akceptowane nie tylko intelektualnie, lecz emocjonalnie, bez deprecjacji wartości drugiego człowieka. Dla partnera osoby o niepełnej sprawności istotne staje się uświadomienie sobie, czego oczekują i co w niej cenią. W każdym przypadku potrzebny jest realizm w samoocenie i ocenie partnera, wzajemne oczekiwania. Samooszukiwanie prowadzi zazwyczaj do rozczarowań, porażki.
Porozumienie się partnerów w sferze życia erotycznego, podobnie jak w innych dziedzinach stosunków międzyludzkich, przyjęcie wspólnego celu: miłości, akceptacji, pożądanej przez dwojga partnerów, bez poczucia winy z powodu odmienności, odbiegania od standardów, jest podstawą szczęśliwego życia dwojga ludzi.
Kobiety po urazie mogą ją wyrażać fizycznie i emocjonalnie. Musza jednak zrozumieć jak uszkodzenie wpływa na ich umysł i ciało. Kiedy potencjalne kłopoty są zażegnane, kobieta może czuć się dobrze w poznawaniu, odczuwaniu i cieszeniu się wszystkimi aspektami seksualności, bez względu na poziom uszkodzenia.
Jeśli istnieje potrzeba, osoby po urazie nie powinny unikać wizyty u specjalisty ,jeśli mają kłopoty związane z ich seksualnością. Na przykład psycholog może pomóc rozwiązać kłopoty z przystosowaniem się i relacjami w związku. Fizjoterapeuta może być pomocny w uporaniu się z kłopotami natury medycznej. Może polecić urologa lub ginekologa, który zajmuje się sprawami związanymi z rozmnażaniem się i seksualnością osób po urazie rdzenia.

Człowiek chce wiedzieć, że jest kochany i chce okazywać swoją miłość bez względu na to, czy jest po urazie rdzenia kręgowego, czy też nie.