iThink.pl - dziennikarstwo i publicystyka

Tą powieścią Pamuk chciał oświecić umysły Turków. A także wskazać im drogę, którą powinno iść tureckie społeczeństwo. „Dom ciszy” pisarz stworzył już jako dojrzały mężczyzna, bowiem miał wtedy 31 lat. To powieść o dojrzewaniu w Turcji i zarazem komentarz do sytuacji społeczno-politycznej w tym kraju. Jest w niej zarówno konflikt pokoleń, rodzinne tajemnice, niespełnione marzenia oraz ukryte pragnienie autora, by społeczeństwo tureckie się zmieniło.. „Spośród wszystkich moich książek- stwierdza Pamuk- młodzi ludzie najbardziej lubią „Dom ciszy”. Może dlatego, że w tej powieści zawarłem jakąś prawdę o sobie i mojej młodości”. Akcja utworu rozpoczyna się latem, na początku lat 80. XX wieku. Wówczas, jak co roku, w wakacje troje wnuków odwiedza swoją babkę Fatmę, która mieszka razem ze służącym, karłem w starym i walącym się domu w małej miejscowości nadmorskiej pod Stambułem. Tytułowy dom staruszki wypełnia cisza i kryje się tam wiele rodzinnych tajemnic. Mają one swoje źródło w przeszłości, kiedy ona wraz ze swoim mężem - zafascynowanym zachodnią kulturą lekarzem i ateistą- przybyła do miasteczka ze Stambułu. Mężczyzna ten całe swoje dorosłe życie poświęcił na pisanie wielotomowej encyklopedii będącej zbiorem nauki, wiedzy i doświadczeń całej ludzkości. "W lochach ciemnoty uwięzione są miliony nieszczęsnych muzułmanów, miliony otumanionych niewolników czekających na światło mojej encyklopedii!" Dla wnuków kobiety nie będzie to lato takie jak wszystkie- każdy z nich zmieni się nie do poznania. Najstarszy z rodzeństwa, Faruk, upodobnił się do swojego ojca i dziadka: zaczął dużo pić, został naukowcem i odciął się od bliskich. Jego młodsza siostra, Nilgün podczas studiów w Stambule stała się komunistką i zajęta książkami, przestała zauważać kolegów z dzieciństwa, w tym zakochanego w niej Hasana. Ten zaś myśli, że jest namiętnym kochankiem i bohaterem, ze strachu i słabości staje się ekstremistą islamskim oraz przestępcą. Najmłodszy brat, Metin natomiast, zauroczony pewną bogatą dziewczyną z sąsiedztwa, postanowił awansować społecznie. Jednak zamiast zrobić karierę i zdobyć dziewczynę, umie tylko zachowywać się niedojrzale. Nawet babka Fatma, przekonana o swojej moralnej przewadze nad wszystkimi, okazuje się dwulicową jędzą, która ukrywa przed światem swoje złe uczynki. Zaś karzeł, który z nią mieszka, zgadza się na upokorzenia  przez co umniejsza swoją wartość i daje sobą manipulować. Każdy z bohaterów „Domu ciszy” udaje kogoś, kim nie jest w rzeczywistości i nie uważa tego za coś złego. Można odnieść wrażenie, że są oni dumni ze swojego postępowania i nie potrafią żyć inaczej. Czy jednak są oni świadomi, że żyjąc niedojrzale i w zakłamaniu nie tylko oszukują świat, ludzi, ale przede wszystkim samych siebie. W ten sposób Orhan Pamuk ukazuje tureckie społeczeństwo, którego przedstawicielami są bohaterowie tej właśnie książki, bowiem ich postawy ideologiczne przypominają te, które współcześnie w Turcji są aktualne, ponieważ wynikają z ich postaw i namiętności. W ten sposób Pamuk rozpoczyna po raz kolejny dyskusję na temat swojego kraju, w którym resentymenty prowadzą do ekstremizmu religijno-nacjonalistycznego lub pielęgnowania w sobie niechęci do wszystkiego, co tureckie. Pisząc powieść „Dom ciszy” Pamuk chciał oświecić tkwiących w średniowieczu Turków, którzy niechętni są jakimkolwiek zmianom i nieufnie podchodzą do obcych. Dowodem tego może być stosunek do kultury zachodniej. Jednak ,jak wiemy na przykładzie polskiego społeczeństwa, bardzo trudno jest zmienić mentalność obywateli i wyjść poza istniejące w kulturze zabobony, schematy i stereotypy. To jak walka z wiatrakami. Jednak Pamuk ją podejmuje i chwała mu za to. Zdaniem Pamuka „Tylko bycie normalnym, spełnionym człowiekiem w Turcji wydaje się niemożliwe. Jest bowiem tak, jakby powietrze nad morzem Marmara nie pozwalało odetchnąć pełną piersią. To zresztą nic nowego” W tym utworze Pamuk dzieli się ze czytelnikami swoimi myślami, spostrzeżeniami i uwagami na temat społeczeństwa tureckiego, ponieważ jest nie tylko jego obserwatorem, ale przede wszystkim uczestnikiem. Stąd jego wnioski są trafne i godne uwagi oraz głębszej analizy. Nie tylko przez socjologów, badaczy kultury, ale przede wszystkim przez społeczeństwo. Pochodzący z Turcji Orhan Pamuk jest jednym z najwybitniejszych pisarzy europejskich, zdobywcą wielu nagród literackich, m.in. IMPAC, The Independent Award for Foreign Fiction (1990), Prix de la Découverte Européenne (1991), Prix France Culture Prix Médicis étranger (2005), Prix Méditerranée Étranger (2006), Literacka Nagroda Nobla (2006). Sławę przyniosły mu powieści historyczne: „Biały Zamek", „Nazywam się Czerwień" oraz „Śnieg". Kolejne popularne książki pisarza tureckiego to „Stambuł", „Wspomnienia i Miasto", „Nowe życie". Laurat Nagrody Nobla wychował się w bogatej rodzinie. W młodości kształcił się na malarza. Ukończył American Robert College w Stambule, a następnie studiował architekturę na tamtejszej politechnice, jednak po trzech latach ją porzucił. W ten sposób nie został artystą lub architektem. Później studiował również dziennikarstwo na Uniwersytecie w Stambule, lecz nigdy nie pracował jako dziennikarz. Od 23. roku życia zajmował się wyłącznie pisarstwem. W swoim kraju Orhan Pamuk znany jest ze swoich nieortodoksyjnych poglądów. Jako pierwszy z pisarzy ze świata muzułmańskiego wystąpił publicznie w obronie Salmana Rushdiego - autora „Szatańskich wersetów" i odważył się potępić fatwę skazującą go na śmierć. Turecki pisarz był także wiele razy atakowany przez tureckie środowiska ekstremistyczne, w wyniku których palono jego książki, wycofywano z bibliotek, sądzono go za obrazę tureckości, gdy powiedział szwajcarskiej gazecie w 2005 roku, że podczas I wojny światowej Turcy zamordowali milion Ormian, a w ostatnich latach - 30 tys. Kurdów. O tym fakcie nikt prócz niego nie chciał mówić. Zarzuty przeciwko pisarzowi wycofano 22 stycznia 2006. W Turcji pisarza traktuje się jako komentatora społecznego, mimo iż on sam uważa się za twórcę fikcji literackiej, bez skłonności politycznych. Pamuk należy do grona "oświeconych" intelektualistów tureckich, o nieortodoksyjnych poglądach religijnych, otwartych na integrację Turcji z Unią Europejską. W swoich książkach opisuje często kontakt kultur Wschodu i Zachodu. Jego twórczość przetłumaczono na ponad 40 języków. W naszym kraju książki Pamuka publikuje Wydawnictwo Literackie. Jego nakłądem ukazały się m.in. „Stambuł", „Wspomnienia i miasto", „Śnieg", „Nazywam się Czerwień" i „Nowe życie".