iThink.pl - dziennikarstwo i publicystyka

    Są groby, które znają i odwiedzają wszyscy, chociażby ze względu na sławę samego pogrzebanego. Tak np. na warszawskim Cmentarzu Północnym o każdej porze można spotkać wielbicieli twórczości Edwarda Stachury, którzy grają na gitarach i śpiewają jego piosenki, a pod kamieniami zostawiają listy do zmarłego barda. Również na Powązkach trudno uraczyć samotności. Jednocześnie rozkwita inna gałąź – prawdziwych pasjonatów cmentarnej sztuki. Kręci ich wszystko, co związane ze śmiercią – zbierają fotografie ciekawych mogił, zdjęcia z pogrzebów, uprawiają tzw. turystykę cmentarną, kolekcjonują nagrobkowe medaliony i napisy. Te napisy, to przeważnie częstochowskie rymowanki, ale zdarzają się też prawdziwe perły. Każdy z nas ma parę takich swoich ulubionych – mówi Sylwia Świder. Dla niej to odrębna dziedzina sztuki. Jednym tchem recytuje: Śpij drogie dziecię w białej trumience, nad tobą krzyżyk i wonne kwiaty. Bóg cię powołał w życia jutrzence, przed tron swój w lepsze, promienne światy. Twa biała dusza z sobą zabrała nasze dni szczęścia i cel kochania, w sercach nam rozpacz tylko została, smutek bezmierny i ból rozstania. Lecz w mrokach wiecznej serca tęsknoty, za twoim jasnym, drogim obrazem, świeci nam promień nadziei złoty, że kiedyś znowu będziemy razem. Więc tam na lepszym promiennym świecie, czekaj na swoich rodziców, dziecię. Trudno nie dostrzec w jej oczach pasji. To napis z grobu dziewięcioletniej Wandzi Wojdyłło na łomżyńskim cmentarzu.
    Największe zainteresowanie pasjonatów cmentarzy budzą stare groby dzieci, samobójców i miejsca pochówku spoza tradycji chrześcijańskiej. W całej Polsce są tylko trzy cmentarze muzułmańskie – dwa na Podlasiu (w Bohonikach i Kruszynianach) i jeden w Warszawie. Trudno więc dochować islamskiego prawa, zgodnie z którym, zmarłego należy pogrzebać tego samego dnia przed zmierzchem. Dużo więcej mamy cmentarzy żydowskich. Znaczna część z nich jest jednak potwornie zdewastowana i zwyczajnie zaniedbana. Wbrew temu, co deklarował nasz premier Jarosław Kaczyński w Brukseli – że w Polsce nie ma antysemityzmu i każdy, kto do nas przyjedzie, będzie mógł się o tym przekonać – przyjezdni zobaczą powywracane macewy z wymalowanymi swastykami. Kłopot też w tym, że strona polska nie traktuje żydowskich cmentarzy jak swoje własne zabytki. Mimo iż leżą one bezsprzecznie na naszych terenach, nikt nie finansuje ich renowacji i nikt o nie nie dba. Spór o to, kto powinien się tym zająć trwa, a zabytki niszczeją.
    Za jeden z największych rarytasów uważany jest zabytkowy cmentarz rzymsko-katolicki w Wasilkowie – dzieło księdza Wacława Rabczyńskiego z II poł. XIX wieku. To miejsce, to prawdziwy raj dla wielbicieli cmentarnej sztuki. Przy wejściu wita nas wyryta w kamieniu przestroga: Dziś jest człowiek, a jutro go nie ma, a skoro z oczu znika, rychło też z pamięci wypada. Na powierzchni 4,5 km znajduje się tu około 60 zabytkowych nagrobków (najstarszy z 1896 roku). Rzeźby nawiązują tematyką do Pasji i Zmartwychwstania Chrystusa i stanowią kontynuację Drogi Krzyżowej, usytuowanej w okolicach pobliskiej Świętej Wody. Równie licznie występują tu posągi aniołów. Figury stojące najbliżej wejścia, zostały dodatkowo podświetlone. Nocą robi to naprawdę ogromne wrażenie, a apokaliptycznie brzmiące napisy z postumentów, nie pozwalają pozostać obojętnym: Trąba dziwny głos wydając, groby ziemskie przenikając, wszystkich wzbudzi pozywając. Wystrój cmentarza, na który składają się wspomniane rzeźby oraz mała architektura z bogactwem detali, starodrzew porastający teren, kolumnady oraz miniatury antycznych świątyń, to wszystko stwarza niepowtarzalną atmosferę tego miejsca – refleksji nad życiem i śmiercią. Wiele osób odwiedza tu nie tylko groby bliskich zmarłych, ale także szuka odosobnienia na modlitwę lub przemyślenia i kontemplację.
    Jak dalece takie cmentarne hobby może wpłynąć na nasze życie? Jak bardzo można oswoić się ze śmiercią? Pokazuje to przykład Sławka Wróblewskiego. Na standardowe pytanie, co chciałby robić po skończeniu szkoły, nie odpowiada jak jego rówieśnicy. On chce zostać pracownikiem Domu Pogrzebowego. To musi być cudowne przebywać wśród trumien, znać wszystkie rodzaje drewna, z jakich zostały wykonane, rozróżniać wszystkie granity, rozmawiać z rodzinami zmarłych, być cały czas tak blisko śmierci. Domy Pogrzebowe mają swoje niepisane zasady np. nie mówi się „Dzień Dobry”, bo dla tego, kto tam przychodzi, wcale nie jest on dobry. Zamiast tego mówi się „Witamy”. Chciałbym poznać te wszystkie niuanse – dodaje rozmarzony. Aż trudno uwierzyć, że podczas gdy dla znacznej większości z nas taka praca byłaby przymusem i złem koniecznym, są ludzie, którzy tak właśnie pragną żyć.